Plat tektonik dan sempadannya
Kerak bumi terbahagi kepada kepingan besar yang dipanggil plat tektonik yang sentiasa bergerak perlahan di atas lapisan mantel. Kebanyakan gempa bumi dan gunung berapi berlaku di sempadan plat tempat plat-plat ini bertemu.
Tiga jenis sempadan
- Sempadan menumpu: dua plat berlanggar. Plat lautan menunjam ke bawah plat benua, menghasilkan gunung berapi, gempa bumi dan banjaran lipatan seperti Banjaran Himalaya.
- Sempadan mencapah: dua plat bergerak menjauh. Magma naik mengisi rekahan, membentuk permatang tengah lautan dan gunung berapi baharu.
- Sempadan ubah bentuk: dua plat bergeser mengufuk antara satu sama lain, menyebabkan gempa bumi yang kuat.
Idea utama
Sempadan plat = zon gempa bumi dan gunung berapi. Menumpu → banjaran lipatan; mencapah → permatang; ubah bentuk → gempa.
Kesan pergerakan plat termasuk gempa bumi yang boleh mencetuskan tsunami, letusan gunung berapi, dan pembentukan banjaran gunung. Malaysia terletak jauh sedikit daripada sempadan plat aktif, tetapi negara jiran seperti Indonesia dan Filipina yang berada di "Lingkaran Api Pasifik" kerap mengalami bencana ini.