Keberkesanan tindakan
Tindakan pemerintah tempatan mempunyai keberkesanan yang berbeza-beza dalam menangani cabaran Barat.
- Johor berjaya mengekalkan kedaulatan lebih lama melalui diplomasi dan pemodenan
- penentangan bersenjata di sesetengah negeri gagal menghalang penguasaan British
- walaupun banyak negeri akhirnya dikuasai, usaha pemerintah menyemai semangat kebangsaan
Idea utama
Johor berjaya mengekalkan kedaulatan lebih lama melalui diplomasi dan pemodenan, manakala penentangan bersenjata gagal tetapi menyemai semangat kebangsaan.
Ingat
Pendekatan diplomasi dan pemodenan Johor lebih berkesan mengekalkan kedaulatan berbanding penentangan bersenjata.